ШемахаerldeUo Piap34a i zeJ20m A.i tiumucela 509c D L
 Шегьер
Шемаха
|
Шемаха (азер. Şamaхı) — Азербайжан республикадин Шемаха районда авай шегьер. Райондин администрациядин юкь я.
Къене авайбур
- 1 География
- 2 Тарих
- 3 Агьалияр
- 4 ТIвар-ван авай ксар
- 5 Стха-шегьерар
- 6 Эдебият
- 7 Баянар
- 8 ЭлячӀунар
География[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]
Шегьер ЧIехи Къавкъаздин суварин кьиблединни-рагъэкъечIдай патан хушарал, 800 метр кьакьандал, ПIирсаат вацIун дугунал ала. Баку шегьердилай 122 км яргъал ала. Шегьер пуд патай сувари элкъуьрна юкьва тунва: кефердихъай — Бинаслы ва Гушган сувар, кефердинни-рагъакIидай пата — Пирдиреки ва Рушан-КIеле сувар, рагъакIидай патайни — Мейсери сув. Шемахадин кьиблепатайтIуз Зогалавай вацI авахьзава.
Тарих[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]
Шегьердин кефердинни-рагъакIидай пата кьиле фейи археологиядин эгъуьнрин нетижада, V—IV виш йисариз талукь тир дегь чIаван шегьердин амукьаяр дуьздал акъуднай.
Алпан уьлкведин шегьеррикай сад тир Шемахадин тIвар Птоломеян тарихдин гъиливкхьинра Кемахея хьиз гьатнава. Дегь Шемахадин харапIаяр гилан шегьердилай рагъакIидай пата ала ва 50 гектардилай гзаф майдандал экIя хьанва.
X виш йисуз Шемаха Ширван гьукуматдин кьилин шегьер хьанай.
1222 йисуз яргъал гагьда фейи ягь-ягъунрилай кьулухъ Шемаха монгол-татаррин кьушунрин паталай дяведалди къачуна барбатIнай [1].
1721 йисуз I-й Сурхай-хан, Гьажи Давуд ва Агьмедхан уцми санал Шемаха ва Генже шегьерар кьазва.
1957 йисуз шегьердилай 22 км мензилда виликан Советрин Союздин чIехи метлеб авай объектрикай сад тир — Шемахадин астрофизикадин обсерватория туькIуьрнай.
Агьалияр[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]
Брокгаузан ва Ефронан Энциклопедиядин гафарганди гузвай малуматрив кьурвал, XIX виш йисан эхирда Шемаха шегьерда 20 008 касди уьмуьрзавай (10 450 итим, 9558 паб), абурукай: 79 % — азербайжанар, 18 % — эрменияр, 3 % — урусар тир. Мусурманрикай 22 % сунияр, амайбурни шиияр тир.
Чкадин жемятрин кьилин машгъулатар малдарвал, гамархрунвал ва чехир гьазурун тир.
1989 йисуз кьиле фейи агьалияр сиягьриз къачунин нетижайриз килигна, шегьерда 24 681 кас авай. 2010 йисуз агьалидин кьадар 31 704 агакьнай.
ТIвар-ван авай ксар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]
- Хагани Ширвани — XII виш йисан чIехи фарс шаир, фагьумдар.
- Фалаки Ширвани — XII виш йисан садлагьай зур паюна уьмуьр авур фарс шаир.
- Бадр Ширвани — XIV–XV виш йисан фарс шаир.
- Имадеддин Насими — XIV—XV виш йисарин азербайжанви шаир ва мистик.
- Нишат Ширвани — XVIII виш йисан азербайжанви шаир.
- Агъа Масигь Ширвани — XVIII виш йисан азербайжанви шаир.
- Шакир Ширвани — XVIII виш йисан азербайжанви шаир.
- Гьажи Зейналабдин Ширвани — зурба азербайжанви алим, тарихдар, географ, этнограф, философ, эдебиятчи ва шаир.
- Гьажи Мугьамед Али Ширвани — азербайжанви алим, сиягьатчи, тарихдар, философ ва шаир.
- Сеид Азим Ширвани — азербайжанви шаир ва илимдар.
- Мирза Алекпер Сабир — тIвар-ван авай азербайжанви шаир ва сатирик.
- Аббас Сагьат — азербайжанви шаир, драматург ва таржумачи.
- Мугьамед Хади — азербайжанви шаир-романтик.
- Александр Ширванзаде — эрмени кхьираг ва драматург.
- Ованес Абелян — эрмени актёр.
- СултIан Межид Гъенизаде — азербайжанви кхьираг, драматург ва алим.
- Ализаде Али Ашраф Абдул Гьусейн огълы — нафтIадин ва газдин мяденар дуьздал акъудунин рекье чIехи крар кутур Советрин ва Азербайжандин алим, муаллим, профессор, геолог, АССР-дин Илимрин Академиядин доктор. Кьверда Сталинан премиядин лауреат.
Стха-шегьерар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]
Ыгдыр, Турция
Ыгдыр, ТурцияЭдебият[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]
- Шемаха // Брокгауздин ва Ефрондин Энциклопедиядин гафарган: 86 томар (82 т. ва 4 доп.). — Санкт-Петербург, 1890—1907. (урус)
- Шемахадин жуьме мискIин
- Джидди Г. А. Средневековый город Шемаха (IX—XVII века). — Б.: Элм, 1981. — 174 с.
Баянар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]
- ↑ Аджаиб ад-дунья. «Чудеса мира». — М. Наука. 1993.
ЭлячӀунар[Дуьзар хъувун | вики-текст дуьзар хъувун]
Шаблон:Шемаха райондин яшамиш жезвай чкаяр